काठमाडौं, वैशाख २९, २०८२ – रिपोर्टिंग सम्बाददाता
नेपालमा पछिल्ला केही वर्षयता IVF अर्थात् In Vitro Fertilization प्रविधिको प्रयोग उल्लेखनीय रूपमा बढ्दो छ। विगतमा सन्तान प्राप्तिको लागि विदेश जानुपर्ने अवस्था भए पनि अहिले काठमाडौं, पोखरा, बुटवल, विराटनगर लगायतका सहरहरूमा आधुनिक IVF क्लिनिकहरू विस्तार भएका छन्। यस प्रविधिबाट सयौँ निःसन्तान दम्पतीले सन्तान प्राप्ति सम्भव बनाएका छन्।
यस प्रविधिको प्रयोग विशेषगरी तब गरिन्छ जब दम्पतीले दीर्घकालीन प्रयासपछि पनि सन्तान प्राप्त गर्न सकिरहेका हुँदैनन्। महिलाको Fallopian tube बन्द भएको, वीर्यमा गम्भीर समस्या रहेको, Endometriosis जस्ता रोगहरू भएको वा अघिल्ला गर्भधारणहरू बारम्बार असफल भएका अवस्थाहरूमा IVF उपयुक्त मानिन्छ।
उपचारको क्रममा सुरुमा महिलालाई अण्डा उत्पादन बढाउने विशेष हर्मोन औषधि दिइन्छ। त्यसपछि Ultrasound को सहायताले अण्डाशयबाट अण्डा निकालिन्छ। अर्कोतर्फ, पुरुषबाट वीर्य सङ्कलन गरिन्छ र स्वस्थ शुक्राणुहरू छुट्याइन्छन्। यी अण्डा र शुक्राणुलाई प्रयोगशालामा निषेचित गरी भ्रूण विकास गराइन्छ। विकसित भ्रूणलाई केही दिन शरीरबाहिर राखेर मूल्याङ्कन गरिन्छ, र सबैभन्दा स्वस्थ भ्रूण महिलाको गर्भाशयमा स्थानान्तरण गरिन्छ। यसरी सफल भएमा गर्भ रहन्छ।
काठमाडौंस्थित Healthline Fertility Center, Nepal Fertility Centre, Vatsalya IVF, Norvic IVF लगायतका क्लिनिकहरूले पछिल्लो समय उल्लेखनीय सफलता हासिल गरिरहेका छन्। क्लिनिकहरूमा दैनिक १० देखि १५ जना निःसन्तान दम्पती परामर्शका लागि आउने गरेका छन्। एक प्रजनन विशेषज्ञका अनुसार, “पछिल्लो पाँच वर्षमा IVF उपचारको माग दोब्बर भएको छ। यस उपचारका निम्ति पहिले विदेश जानुपर्ने अवस्था थियो, तर हाल नेपालकै विभिन्न शहरहरुमा यो सेवा सहज रूपमा उपलब्ध छन्।”
नेपालमा सन्तान नहुने समस्याको समाधानका रूपमा IVF (In Vitro Fertilization) प्रविधिको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। राजधानी काठमाडौंदेखि विराटनगरसम्म फैलिएका प्रजनन उपचार केन्द्रहरूमा दैनिक सयौँ दम्पती IVF को परामर्शमा पुगिरहेका छन्। तर, यो प्रविधिको बढ्दो निर्भरता के दीर्घकालीन समाधान हो, वा नयाँ समस्या निम्त्याउने खतरा पनि बोकेको छ?
विशेषज्ञहरू भन्छन्, पछिल्लो समय बढ्दो तनाव, दम्पतीको ढिलो विवाह, प्रदूषण, जीवनशैलीका कारण निःसन्तानता वृद्धि भएको छ। यसैकारण IVF प्रविधिमा आकर्षण बढेको हो। तर, उपचारको लागत महँगो हुनु, प्रक्रिया तनावपूर्ण र कहिलेकाहीँ पुनः प्रयास गर्नुपर्ने अवस्था आउनुले यसमा निर्भरता बढ्नु स्वयंमा चिन्ताको विषय बन्न थालेको छ।
केही दम्पतीहरू बारम्बार IVF प्रयास गर्दा पनि सफल नहुने र मानसिक तथा आर्थिक दुवै दृष्टिले थकित हुने गरेका छन्। अर्कोतर्फ, कतिपय निजी केन्द्रहरूले अत्यधिक प्रचार गरेर मानिसहरूलाई उपचारका लागि आकर्षित गरिरहेको आरोप पनि लाग्न थालेको छ। नियमनको स्पष्ट मापदण्ड नहुँदा उपचारको गुणस्तर, पारदर्शिता र शुल्क निर्धारणमा समेत प्रश्न उठ्न थालेका छन्।
नेपालमा हालसम्म IVF प्रविधिलाई नियमित गर्ने कुनै स्पष्ट कानुनी ढाँचा छैन। यसले गर्दा भविष्यमा यो क्षेत्रमा नैतिक र कानुनी विवाद बढ्ने सम्भावना पनि विशेषज्ञहरूले औंल्याएका छन्।
यसबीचमा चिकित्सा वैज्ञानिकहरूले IVF लाई समाधानको रूपमा लिनुपर्ने भए पनि यसको प्रयोग सतर्क ढंगले र आवश्यक परामर्शपछि मात्र गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्। नत्र यसप्रति बढ्दो निर्भरता समाजमा नयाँ समस्याहरू उत्पन्न गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।
