०५ असार २०८२, रिपोर्टिंग नेपाल ,बर्दिया—बिश्व सिकलसेल सचेतना दिवसको अवसरमा बारबर्दिया नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखाको आयोजनामा, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी बारबर्दिया उपशाखाको प्राविधिक सहयोग तथा नेपाल स्वयंसेवी रक्तदाता समाज बारबर्दिया र स्कास नेपालको सहकार्यमा आज बारबर्दिया नगर अस्पतालमा बृहत रक्तदान तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भयो।
कार्यक्रमको अध्यक्षता नगर प्रमुख छबिलाल थारुले गर्नुभयो। उहाँले कार्यक्रम सुरु हुनु अघि ब्यानर वाचन गर्नुभएको थियो, जससँगै कार्यक्रम औपचारिकरूपमा आरम्भ भयो। कार्यक्रममा नगर उपप्रमुख रत्नकुमारी पाण्डे, सिकलसेल तथा थालेसिमिया कार्यक्रमका स्रोत व्यक्ति तथा भेरी अस्पतालका प्रमुख कन्सल्टेन्ट फिजिसियन, मेडिकल बिभाग प्रमुख डा. राजन पाण्डे, संस्थापक मेयर दुर्गा बहादुर थारु (कबिर), नगर अस्पतालका अध्यक्ष तिर्थराज पौडेल, स्कास नेपाल अध्यक्ष प्रभुराम चौधरी लगायत व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति थियो।
कार्यक्रममा प्रमुख वक्ताको रूपमा उपस्थित डा. राजन पाण्डेले सिकलसेल र थालेसिमिया रोगका विषयमा वैज्ञानिक तथ्यमाथि आधारित रहेर जनचेतनामूलक र भावनात्मक दृष्टिकोणबाट गहिरो प्रकाश पार्नुभयो। उहाँले विगतमा नेपालमा सिकलसेल रोग छैन भन्ने पढाइ भएको भए पनि अहिले यो रोग प्रमाणित रूपमा समुदायभित्र देखिन थालेको र खासगरी थारु समुदायमा यसले भयावह रूप लिन थालेको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “यो रोग क्षयरोग, दम वा सुगरजस्तो सामान्य स्वास्थ्य समस्या होइन, किनभने एक जनामा देखिए पनि पूरै परिवार नै प्रभावित हुन्छ। आर्थिक, सामाजिक र मानसिक रूपमा परिवार थलिन्छ।”
डा. पाण्डेले आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भन्नुभयो कि उहाँले सन् २००५ मा MBBS गर्दा नेपालमा सिकलसेल छैन भनेर पढ्नुभएको थियो। MD गर्दा १–२ केस देख्नुभयो। २०६८ सालमा भेरी अस्पतालमा काम गर्दा थारु समुदायका युवायुवतीहरू सामान्य ज्वरो, शरीर दुख्ने, टाउको दुख्ने लक्षण लिएर आउँथे तर उनीहरूका कथाहरू निकै पीडादायी हुन्थे — कोही ५ लाख, कोही १० लाखसम्म खर्च गरिसकेका, कोही जग्गा बेचेर उपचारमा लागेको तर निको नभएको अवस्था। कसैले घरवार गुमाएको, कसैले आफूलाई सुकुम्बासी भएको बताएको यस्ता कथाहरूले उहाँलाई गहिरो संवेदना जगायो । सिकलसेलको आशंकामा उहाले नेपालमा रगत परीक्षण सुविधा नभएकाले भारत पठाउँदा आफूलाई आरोप लाग्यो, “नयाँ डाक्टर भएर प्रचारको लागि नाटक गर्यो” भनेर मिडियाहरूमा समेत आलोचना भयो। राष्ट्रिय स्तरका मिडियामा समेत नकारात्मक रूपमा चित्रण गरिएको पीडा उहाँले यस कार्यक्रममा पनि साझा गर्नुभयो। यद्यपि, उहाँ पछि हट्नुभएन। ३९ जना सिकलसेल संक्रमित फेला पारे पश्चात २०७० साल बैशाख १३ गते, आफ्नै पहल र खर्चमा बर्दिया–बाँकेका चिकित्सक, थारु अगुवा र जनप्रतिनिधिहरूसँग छलफल गरी उहाँले यस विषयलाई लिएर देशव्यापी सचेतना अभियान प्रारम्भ गर्नुभयो।
बारबर्दिया नगरपालिका नेपालकै पहिलो पालिका हो जहाँ नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद् (NHRC) को समन्वयमा सामुदायिक स्तरमा सिकलसेल स्क्रिनिङ गरिएको हो। यहाँका विद्यालयहरूमा यसबारे पढाइ हुने व्यवस्था गरिएको छ भने नगर अस्पतालमा सिकलसेलसम्बन्धी परामर्श, परीक्षण र उपचारको सेवा सञ्चालनमा छ। साथै, नेपाल सरकारद्वारा सञ्चालित बिपन्न नागरिक औषधि उपचार कार्यक्रमअन्तर्गत सुचिकृत छ ।
डा. पाण्डेले कार्यक्रममा आफूले तयार पारेको “सिकल/थालेसिमिया कुण्डली” पनि वितरण गर्नुभयो। यस कुण्डलीमार्फत व्यक्तिको रगत परिक्षणको आधारमा विवाह गर्दा कुन व्यक्तिसँग विवाह गर्दा सुरक्षित हुन्छ भन्ने जानकारी प्रदान गरिन्छ, जसको उद्देश्य सन्तानमा यो रोग सर्ने सम्भावनालाई रोक्नु हो। उहाँले जोड दिँदै भन्नुभयो, “अब जुनसुकै जात, समुदाय वा क्षेत्रको भए पनि विवाह अघि रगत परीक्षण अनिवार्य गरौं — आफू पनि बचौं, अरूलाई पनि बचाऔं।”
डाक्टर राजन पाण्डेले तयार पार्नुभएको सिकल/थालेसिमिया कुण्डली
कार्यक्रममा पूर्व नगर प्रमुख दुर्गा थारु (कबिर) र स्कास नेपाल अध्यक्ष प्रभुराम चौधरीले पनि आफ्नो मन्तव्य राख्दै, नगरपालिकाको नेतृत्व, अस्पताल व्यवस्थापन र सिंगो समुदायलाई धन्यवाद दिनुभयो । उहाँहरूले यो कार्यक्रमले अन्य पालिकालाई पनि सिक्ने अवसर दिएको र बारबर्दियालाई रोल मोडल पालिकाको रूपमा अगाडि बढाएको स्पष्ट पार्नुभयो।
कार्यक्रमको सञ्चालन स्वास्थ्य शाखा प्रमुख गोबिन्द पौडेलले गर्नुभएको थियो भने नगर अस्पतालका अध्यक्ष तिर्थराज पौडेलले सिकलसेल रोगसम्बन्धी अस्पतालले गर्दै आएका कार्यहरूबारे जानकारी दिनुभयो।
कार्यक्रमको समापन नगर प्रमुख छबिलाल थारुले मन्तव्य दिँदै गर्नुभयो। उहाँले डा. पाण्डेले अमूल्य समय दिएर यहाँ आएर समुदायलाई सिकलसेल रोगबारे गहिरो जानकारी दिएकोमा धन्यवाद दिँदै मायाको चिनो प्रदान गर्दै दोसल्ला ओढाई सम्मान समेत गर्नुभयो l सहभागीहरूको जिज्ञासा तथा प्रश्नहरुको जवाफ दिदै नगर प्रमुख थारुले भन्नुभयो, “यस स्वास्थ्य समस्याको समाधानका लागि नगरपालिकाले गर्न सक्ने सबै सेवा, स्रोत र समन्वय गर्न तयार छ। नगर स्तरले गर्न नसक्ने कामहरूका लागि प्रदेश र संघ सरकारसँग समन्वय गर्न म प्रतिवद्ध छु।”
