रिपोर्टिंङ नेपाल – २०८३ भदौ १८ गते मंगलबार
बच्चा जन्माउने क्रममा आमाको मृत्यु : धर्मेश्वर अस्पतालले समयमै रिफर नगरेको परिवारको आरोप, विराटनगर पुगेपछि मृत घोषणा
सप्तरी । कैलाश माझी
सप्तरीको सप्तकोशी नगरपालिका–११, भगनीकी २९ वर्षीया पुष्पा देवी खड्गाको प्रसूति उपचारका क्रममा मृत्यु भएपछि कञ्चनरूप नगरपालिका–१२ स्थित धर्मेश्वर अस्पतालको उपचार प्रक्रिया र बिरामीलाई गरिएको रिफरललाई लिएर गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
भदौ १६ गते मंगलबार बिहान बच्चा जन्माउन धर्मेश्वर अस्पताल पुगेकी पुष्पाको शल्यक्रियापछि स्वास्थ्य अवस्था बिग्रिएको र राति मात्र उनलाई विराटनगरस्थित प्राइम अस्पतालमा रिफर गरिएको परिवारले जनाएको छ। परिवारका अनुसार प्राइम अस्पताल पुर्याउँदा चिकित्सकले पुष्पालाई मृत घोषणा गरेका थिए।
परिवारका अनुसार मंगलबार बिहान करिब २ बजे पेट दुखेपछि पुष्पालाई धर्मेश्वर अस्पताल लगिएको थियो। सामान्य प्रसूतिबाट बच्चा जन्माउन सम्भव नभएको भन्दै चिकित्सकले शल्यक्रिया गर्नुपर्ने बताएपछि उनको अप्रेसन गरिएको थियो।
परिवारको भनाइअनुसार बिहान करिब ४ बजे शल्यक्रिया सकिएको थियो। तर, शल्यक्रियापछि पनि पुष्पाको स्वास्थ्य अवस्था सामान्य नरहेको भन्दै परिवारले चिन्ता व्यक्त गरेको थियो।
यही अवस्थामा परिवारले अस्पतालको उपचार निर्णयमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
अवस्था गम्भीर थियो भने करिब ६ घण्टासम्म किन रिफर गरिएन ?
परिवारका अनुसार बिहान करिब ४ बजे शल्यक्रिया सकिएपछि राति करिब १० बजे मात्र पुष्पालाई थप उपचारका लागि विराटनगर रिफर गरिएको थियो।
यसबीचको करिब ६ घण्टाको अवधिमा बिरामीको अवस्था कस्तो थियो ?
यदि शल्यक्रियापछि बिरामीको अवस्था गम्भीर बन्दै गएको थियो भने समयमै उच्चस्तरीय उपचार सुविधा भएको अस्पतालमा रिफर किन गरिएन ?
यदि धर्मेश्वर अस्पतालमै आवश्यक उपचार सम्भव थियो भने राति करिब १० बजे आएर विराटनगर रिफर गर्नुपर्ने अवस्था किन सिर्जना भयो ?
र, यदि रिफर गर्नुपर्ने अवस्था पहिल्यै पहिचान भएको थियो भने बिरामीलाई घण्टौंसम्म अस्पतालमै राख्नुको चिकित्सकीय आधार के थियो ?
यी प्रश्नको जवाफ अब अस्पताल प्रशासन र उपचारमा संलग्न चिकित्सकबाट खोजिनुपर्ने देखिन्छ।
रिफर गरिएको अस्पतालले नै मृत घोषणा गरेको परिवारको भनाइ
परिवारका अनुसार धर्मेश्वर अस्पतालबाट राति करिब १० बजे प्राइम अस्पताल विराटनगरतर्फ रिफर गरिएकी पुष्पालाई त्यहाँ पुर्याउँदा चिकित्सकले मृत्यु भइसकेको जानकारी दिएका थिए।
यसले रिफर गर्ने समय र बिरामीको वास्तविक स्वास्थ्य अवस्थाबारे थप प्रश्न उठाएको छ।
बिरामीलाई रिफर गर्ने निर्णय लिनुअघि धर्मेश्वर अस्पतालले उनको स्वास्थ्य अवस्था कुन स्तरमा पुगेको मूल्यांकन गरेको थियो ? रिफर गर्नुअघि अस्पतालमै के–कस्ता उपचार तथा जीवनरक्षाका प्रयास गरिएका थिए ?
यी विषय मेडिकल अभिलेख, उपचार विवरण र रिफरल नोटबाट स्पष्ट हुनुपर्ने देखिन्छ।
शल्यक्रिया गर्ने चिकित्सकमाथि पनि प्रश्न
परिवारका अनुसार पुष्पाको शल्यक्रिया स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ डा. वसन्त साहले गरेका थिए।
अब शल्यक्रियाका क्रममा के समस्या उत्पन्न भयो, शल्यक्रियापछि बिरामीको स्वास्थ्यमा के परिवर्तन आयो, त्यसको व्यवस्थापन कसरी गरियो र बिरामीलाई तत्काल अन्य अस्पतालमा लैजानुपर्ने अवस्था कहिले पहिचान भयो भन्ने विषय छानबिनको दायरामा आउनुपर्ने देखिन्छ।
तर, पुष्पाको मृत्यु चिकित्सकीय लापरवाहीकै कारण भएको हो भन्ने निष्कर्ष अनुसन्धान र प्रमाणबिना निकाल्न भने मिल्दैन।
नवजात शिशु बाँच्यो, आमाको काख गुम्यो
पुष्पाको शल्यक्रियाबाट नवजात शिशुको ज्यान जोगिए पनि आमाको भने मृत्यु भएको परिवारले जनाएको छ।
हाल नवजात शिशुलाई विराटनगरस्थित विराट नर्सिङ होममा गैर–आईसीयूमा राखेर उपचार भइरहेको परिवारको भनाइ छ। पुष्पाका दुई छोरा पनि छन्।
बच्चा जन्मिएसँगै घरमा खुसीको वातावरण बन्नुपर्ने समयमा परिवारमा भने शोक छाएको छ। नवजात शिशुले जन्मिएको केही समयमै आमाको काख गुमाएको छ भने उनका दुई छोराले समेत आमाको साथ गुमाएका छन्।
पोस्टमार्टम र मेडिकल रेकर्डबाट खुल्नुपर्ने वास्तविकता
पुष्पाको शव पोस्टमार्टमका लागि धरानस्थित बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान लगिएको इलाका प्रहरी कार्यालय कञ्चनपुर, सप्तरीले जनाएको छ।
अब पोस्टमार्टम रिपोर्टसँगै धर्मेश्वर अस्पतालको मेडिकल रेकर्ड, शल्यक्रिया रिपोर्ट, परीक्षणका नतिजा, औषधि तथा उपचार विवरण र रिफरल कागजातसमेत अध्ययन गर्नुपर्ने देखिन्छ।
विशेषगरी शल्यक्रिया सकिएको समयदेखि रिफर गर्दासम्मको करिब ६ घण्टामा बिरामीको अवस्था कसरी परिवर्तन भयो र के–कस्ता उपचार गरियो भन्ने विषय घटनाको अनुसन्धानका लागि महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
परिवारको माग : सत्यतथ्य सार्वजनिक गरियोस्
घटनापछि परिवार तथा स्थानीयवासीले पुष्पाको मृत्युको निष्पक्ष छानबिन गर्न माग गरेका छन्।
उनीहरूको माग छ—मृत्युको वास्तविक कारण पत्ता लगाइयोस्, उपचारको सम्पूर्ण प्रक्रिया छानबिन गरियोस् र यदि उपचारमा कुनै कमजोरी वा लापरवाही प्रमाणित भएमा सम्बन्धित पक्षलाई कानुनअनुसार कारबाही गरियोस्।
पुष्पाको मृत्यु स्वाभाविक चिकित्सकीय जटिलताका कारण भएको हो वा उपचार प्रक्रियामा भएको कुनै कमजोरीले भूमिका खेलेको हो भन्ने कुरा अनुसन्धानपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।
तर एउटा प्रश्न भने गम्भीर रूपमा उठेको छ—
शल्यक्रिया बिहान ४ बजे सकिएको अवस्थामा बिरामीलाई थप उपचार आवश्यक थियो भने राति १० बजेसम्म किन पर्खाइयो ?
रिफर गर्ने अवस्था पहिले नै देखिएको थियो भने समयमै किन रिफर गरिएन ?
अन्ततः विराटनगरको अस्पतालले बिरामीलाई मृत घोषणा गर्नुपर्ने अवस्था आउनुअघि धर्मेश्वर अस्पतालमा बिरामीलाई बचाउन के–कस्ता प्रयास गरिएका थिए ?
यी प्रश्नको जवाफ अब मेडिकल अभिलेख, पोस्टमार्टम रिपोर्ट र निष्पक्ष छानबिनबाट सार्वजनिक हुनुपर्ने देखिन्छ।
