२४ मंसिर २०८१ l बर्दिया l गोपीलाल कँडेल

परमात्मा-  ब्रह्माण्डको सृष्टिकर्ता, पालनकर्ता र संहारकर्ता। यी शब्दहरूले हाम्रो अस्तित्वको सबैभन्दा गहिरो सत्यलाई छुन्छन्। हामी सबै परमात्मासँग जोडिएका छौँ, यो एउटा अटल सत्य हो। तर, हामी प्रायः परमात्माको खोजी बाहिर कतै गरिरहेका हुन्छौँ। मन्दिर, मस्जिद, चर्चमा गएर, पुकार गरेर, मागेर। तर, सत्य यो हो कि परमात्मा हामी भित्रै बिराजमान हुनुहुन्छ

विश्वका विभिन्न धर्महरूले परमात्माको अवधारणालाई फरक-फरक तरिकाले व्याख्या गरेका छन्। हिन्दू धर्ममा ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरलाई परमात्मा मान्दछन् भने इसाई धर्ममा जिससलाई परमात्मा मान्दछन्। इस्लाम धर्ममा अल्लाहलाई परमात्माको दर्जा दिएको पाईन्छ। बौद्ध धर्ममा निर्वाणलाई परमात्मा मानिन्छ। यद्यपि, सबै धर्महरूको मूल उद्देश्य एउटै छ, त्यो हो, परमात्मासँगको मिलन।

हामी प्रायः परमात्माको खोजी बाहिर गरिरहेका हुन्छौँ। हामी मन्दिर, मस्जिद, चर्चमा जान्छौँ। हामी पूजाआजा गर्छौँ। हामी भजन किर्तन गर्छौँ। हामी तीर्थयात्रामा जान्छौँ। तर, यी सबै बाह्य क्रियाकलापहरूले हामीलाई परमात्मासँग जोड्दैनन्। परमात्मा त हामी भित्रै बस्नुहुन्छ, अन्तर हृदयमा। परमात्मालाई पाउनको लागि हामीले उहाँलाई आफू भित्र न‌ै खोज्नुपर्छ।

जब हामी परमात्माको पुकार गर्छौँ, हामी अस्विकार गर्छौँ कि उहाँ हामी भित्र हुनुहुन्छ। हामी उहाँलाई आफूबाट टाढा छन् भन्ने ठान्छौँ। तर, जसले परमात्माको बाहिरी पुकारा मात्र गर्छ, उसका लागि त उहाँ सधैँ टाढै रहनुहुन्छ। किनभने यो सबै हाम्रो मान्यताको खेल हो। सच्चा प्रार्थना भनेको पुकार होइन र पुकारले परमात्मा प्राप्त हुदैन। सच्चा प्रार्थना मौन हुन्छ, शब्दरहित हुन्छ। जब हामी शब्दरहित हुन्छौँ, तब हामी परमात्माको निकटता अनुभव गर्न थाल्छौँ। हामीलाई केही भन्नुपर्ने आवश्यकता पर्दैन। किनकि उहाँलाई हाम्रो सबै कुरा थाहा छ, किनभने उहाँ अन्तर्यामी हुनुहुन्छ। हामीलाई थाहा नहुँदा नहुँदै उहाँ सबै कुरा बुझ्नुहुन्छ। परमात्मा हाम्रो

परमात्मा हाम्रो अन्तरतममा बस्नुहुन्छ। उहाँलाई के भन्नु? के सुझाव दिनु? हामी मन्दिर, मस्जिदमा गएर परमात्मासँग यसरी गर, उसरी गर भनेर भन्छौँ। सर्वव्यापक, अन्तरयामीलाई हामीले एउटा सानो मन्दीर भित्र कोचेर अपमान गरिरहेका छौँ । हामी मन्दिरका मुर्ती अगाडि भिखारी जस्तै बनेर बस्छौँ। परमात्माले सबै थोक दिनुभएको छ तर पनि हामीलाई पुग्दैन र मागिरहन्छौँ । हामी भन्छौँ, “मेरो पत्नी बिरामी छिन्, उनलाई निको पारिदेऊ। मेरो छोरा बेरोजगार छ, उसलाई जागिर मिलाइदेऊ।” बिमार निको पार्ने, जागिर मिलाई दिने, छोराछोरी जन्माईदिने परमात्माको काम होईन,यो त तपाईं हाम्रो काम हो । त्यसकारण यस्ता कुराहरू परमात्माले सुन्दैनन्। यस्ता कुराहरूका लागि गिडगिडाउनु बेकार छ। भागवत गीतामा बताईए अनुसार सत्कर्म गर्दै जानुस् त्यसको फल अवश्य मिल्दै जानेछ। सत्कर्मले शांति दिन्छ, आनन्द दिन्छ । हामीले परमात्मालाई सुनाउने होईन, बरु उहाँको कुरा सुन्नुपर्छ। अन्तरहृदयबाट निस्कने मधुर आवाजमा उहाँले के भनिरहनु भएकोछ, त्यो सुन्ने प्रयत्न गर्नुपर्छ । उहाँले हामीलाई दिनुपर्ने सबै कुरा पहिले नै दिइसक्नुभएको छ। हामीले त्यो कुरा स्वीकार गर्नुपर्छ। हामीले उहाँलाई आफू भित्र नै खोज्नुपर्छ। उहाँ हामीबाट टाढा होइनन्, बरु हामी अत्यन्त नजिक हुँदा हुँदै पनि उहाँबाट टाढा छौँ।  

हाम्रो कर्तव्य हो परमात्माको अनुभव गर्ने । परमात्माको दृश्य, शब्द, गन्ध र स्पर्श हामी आफैमा महसुस गर्न सक्छौँ । त्यसकारण उहाँलाई आफूभित्रै खोज्ने अभ्यास गरौँ। यसको लागि बिधि चाहिन्छ- आत्मज्ञान। भगवान श्रीकृष्णले अर्जुनलाई सिकाउनु भएको राजबिद्या। यही हाम्रो मुक्तिको मार्ग हो। आफ्नो जीवन प्रति संबेदनशील हुनुहुन्छ भने आउनुहोस् आजै देखि यो यात्रामा लागौँ।

परमात्माको कृपाको अनुभव व्यक्तिगत हुन्छ। यो अनुभन शब्दमा व्यक्त गर्न सकिदैन। यो अनुभवले हामीलाई शान्ति आनन्द र प्रेमको अनुभूति दिलाउँछ। यो अनुभवले हामीलाई जीवनको सार्थकता महसुस गराउँछ।

परमात्माको कृपा पाउनको लागि हामीले बाहिर कतै खोजिरहनु पर्दैन र बाहिर खोजेर पनि त्यो कृपा पाईदैन । उहाँ त हामी भित्रै, हाम्रै अन्तरहृदयमा बस्नुहुन्छ। हामीले आफू भित्रको आवाज सुन्न पर्छ। हामीले त्यो दृश्यको दर्शन गरौँ जो हामी भित्र नै छ। हामीले आफ्नो मन मस्तिष्क र शरीरलाई शान्त बनाउन सक्यौँ भने परमात्माको अनुभव अवश्य हुनेछ। मानव जीवनको सफलता र मोक्षको मार्ग पनि यहि नै हो।

बिज्ञापन-AI-AD

१९ मंसिर २०८१ l बर्दिया l गोपीलाल कँडेल

मानव सभ्यताको उत्पत्ति कालदेखि नै ईश्वरको अवधारणा मानव चेतनाको एक अभिन्न अंग रहिआएको छ। यस अदृश्य शक्तिको खोजीमा मानवले विभिन्न धर्म, दर्शन र आध्यात्मिक पथहरू अवलम्बन गरेका छन्। ईश्वरलाई भौतिक संसारमा खोज्ने प्रयासदेखि लिएर आत्मज्ञानको मार्गबाट आन्तरिक यात्रा गर्ने प्रयाससम्म, मानवले ईश्वरको सत्य स्वरूप बुझ्न निरन्तर प्रयासरत रहिरहेको छ।
पौराणिक कालदेखि नै ईश्वरलाई विभिन्न देवता, अवतार, मूर्ति र फोटोका रूपमा चित्रण गरिएको छ। यद्यपि, यी सबै केवल ईश्वरको बाह्य रूपको प्रतिनिधित्व मात्र हुन्। वास्तविक ईश्वर त्यो हो जुन हाम्रो भित्र बस्दछ, जुन हामी आफैं हौँ। वेद, उपनिषद्, गीताजस्ता धार्मिक ग्रन्थहरूमा पनि यस कुराको स्पष्ट उल्लेख पाइन्छ।
आत्मा सबै प्राणीहरूमा निहित एक सार्वभौमिक सत्ता हो। यो न त जन्मिन्छ न त मर्छ। यो अजर अमर, अविनाशी र शाश्वत छ। आत्मा नै ईश्वरको सूक्ष्म अंश हो। जस्तै, समुद्रका थोपाहरू समुद्रबाट अलग भए पनि समुद्रको स्वरूपमा कुनै परिवर्तन आउँदैन, त्यसैगरी आत्मा पनि परमात्माबाट अलग भए पनि परमात्माको स्वरूपमा कुनै परिवर्तन आउँदैन।
ईश्वरलाई भन्न, अनुभव गर्न र दर्शन गर्नका लागि बाहिर कतै जानु पर्दैन। हामी आफैं भित्र पसेर, आफ्नो अन्तर्मनको गहिराइमा पुगेर ईश्वरलाई भेट्न सक्छौँ। ध्यान, योग, मनन जस्ता आध्यात्मिक साधनाहरूले हामीलाई आफ्नो अन्तर्मनतर्फ लैजान मद्दत गर्दछ।
हरेक प्राणीको हृदयमा ईश्वरको वास्तविक मन्दिर छ। यो मन्दिर भौतिक पदार्थले बनेको छैन, तर यो अत्यन्त शक्तिशाली र पवित्र छ। यदि हामी अन्तर्मुख भएर आफ्नो हृदयमा पुग्न सकेमा हामी ईश्वरको अनुभव गर्न सक्छौँ। यो अनुभव शब्दहरूमा बयान गर्न सकिँदैन, यसलाई केवल अनुभव गर्न सकिन्छ।
आत्मज्ञानको मार्गमा अघि बढ्दै जाँदा हामी आफ्नो अहंकारलाई त्याग्दै जान्छौँ। हामी बुझ्छौँ कि हामी केवल एक सानो अंश हौँ, र सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड एक अविभाज्य एकता हो। हामी सबै एक अर्कासँग जोडिएका छौँ, र हामी सबैमा ईश्वरको उपस्थिति छ।
आत्मज्ञान प्राप्त गर्नु भनेको आफ्नो वास्तविक स्वरूपलाई बुझ्नु हो। यसले हामीलाई जीवनको अर्थ बुझ्न मद्दत गर्छ, र हामीलाई शान्ति, आनन्द र मुक्ति प्रदान गर्दछ। आत्मज्ञान प्राप्त गरेपछि हामी संसारका सबै दुःख, कष्ट र समस्याबाट मुक्त हुन्छौँ। हामी सधैं आनन्दित र निश्चिन्त रहन्छौँ।
निष्कर्षमा, ईश्वरलाई खोज्ने यात्रा बाहिर होइन, भित्र हो। हामी आफ्नो अन्तर्मनको गहिराइमा पुगेर ईश्वरलाई भेट्न सक्छौँ। आत्मज्ञानको मार्गले हामीलाई आफ्नो वास्तविक स्वरूप बुझ्न र जीवनको पूर्णता प्राप्त गर्न मद्दत गर्दछ। यदि तपाईं आत्मज्ञानको माध्यमबाट आफ्नो अन्तरहृदयको यात्रा गर्न चाहनुहुन्छ र जीवनमा ईश्वरीय शक्तिको अनुभव तथा शांति र आनन्दको अनुभव गर्न चाहनुहन्छ भने हामी श्री प्रेम रावतज्यूको मार्गदर्शनमा जोड्न मदत गर्नेछौँ ।

बिज्ञापन-AI-AD

०४ कार्तिक २०८१ l बर्दिया l गोपीलाल कँडेल

एउटा मानिस थियो । उसले कसैको कुभलो चिताउदैन थियो । आफ्ना आराध्यदेव प्रति सधै निहुरन्थ्यो, सम्मान प्रकट गर्थ्यो । एक पटक उसले आफ्नो भगवानसंग गम्भीर प्रार्थना गर्‍यो “हे भगवान मेरो ईच्छा पूर्ण गरिदिनु होस् ।” त्यो पुकारलाई भगवानले पनि सुन्नुभएछ । ध्यानदृष्टिले हेर्दा कुनै कुराको अभावमा त्यो भक्त निकै नै दुखी भएको महसुस गर्नुभएछ । अनि भगवानले नजिकै आएर दर्शन दिनुभयो र सोध्नुभयो ” म तिम्रो कुन ईच्छा पूरा गरिदिऊँ ?  भन।”  उसले भगवानको प्रार्थना गर्दै भन्यो ” प्रभु ! मेरो आर्थिक अवस्था निकै कमजोर छ, एउटा राम्रो जागिर पाउन पाए हुन्थ्यो” ।

संसार भरी नै भगवानका भक्तहरुले आफ्ना आवश्यकता र अभावहरु पूरा गराउन भगवानसंग बरदान माग्ने गर्छन् । यो भक्तले पनि कुनै राम्रो नोकरीको बरदान माग्यो । भगवानले पनि “तथास्तु” भन्नु भयो। त्यसपछि उसलाई जागिरको अफर आयो। राम्रो जागीर पायो र खुसी खुसी दिनहरु बिताउन थाल्यो । त्यो मानिस केहि बर्ष त खुसी नै देखियो तर बिस्तारै बिस्तारै उसको खुसी कम हुदै गयो । पाँच सात बर्ष पछि त ऊ निकै चिन्तित र उदास देखिन थाल्यो । आफ्नो भक्त चिन्तामा डुबेको देखेर भगवान फेरि त्यस मानिसको नजिकमा आउनु भयो र सोध्नुभयो ” कस्तो चलिरहेको छ ? राम्रो नोकरी पाएका छौ, फेरि किन चिन्तित देखिन्छौ ? तिम्रो अरु कुनै ईच्छा बाँकी छ ?” अनि उसले भन्दछ “प्रभु मेरो अब एउटै ईच्छा बाँकी छ, मेरो आफ्नै एउटा घर भैदिएको भए हुन्थ्यो । यहि चिन्ताले मलाई सताईरहेको छ प्रभु ।” भगवानले फेरि उसलाई बरदान दिनु भयो र अन्तर्ध्यान हुनुभयो। केहि समय त त्यो ब्यक्ति खुसी नै भयो तर फेरि बिस्तारै बिस्तारै उसको अनुहार मलीन देखिन थाल्यो । बिस्तारै बस्तारै चिन्तामा डुब्न थाल्यो । आफ्नो आराध्य देवलाई सम्झन थाल्यो, मनमनै पुकारा गर्न थाल्यो  “हे प्रभु मेरो चिन्ता हरण गरिदिनुहोस् ।” फेरि पनि भगवान प्रकट हुनुभयो र सोध्नु भयो ” अब फेरि के भयो ? किन मलाई बोलाएको ? फेरि कुनै ईच्छा जाग्यो कि के हो भक्त ?”  हो प्रभु ! अब मेरो एउटै ईच्छा बाँकी छ । मेरो यो एक्लो जिन्दगी निक्कै नै कष्टकर बनेको छ । सबैथोक हुँदा हुदै पनि एक्लोपनले मलाई आनन्द नै छैन । अब हजुरको आशीर्वादले मेरो एक असल कन्यासंग बिवाह हुन पाए अति नै उत्तम हुने थियो प्रभु ।” ल ठिक छ! तिम्रो बिवाह पनि भैहाल्नेछ । अरु कुनै बाँकी छ माग्नुपर्ने  भने भनी हाल ।” ” छैन प्रभु मलाई अब यति भए पुग्छ । हजुरको जय होस्।” त्यस भक्तले भन्यो । भगवानले तथास्तु भन्दै अलप हुनुभयो । त्यसपछि उसका दिनहरु आनन्दले बित्न थाले । घरको सारा काम धन्दा पत्नीले गर्थिन् भने ऊ जागीरमा जान्थ्यो । नोकरीमा पनि तरक्की हुदै गयो । ऊ यतिबेला सम्म ठूलो अफिसर भैसकेको थियो । पाँच छ बर्ष सम्म अनि आनन्द र सन्तोषका साथ बितिरहेको जिन्दगीमा फेरि चिन्ताका भावहरु देखा पर्न थाले । भित्र भित्रै मन कुटुकुटु खान थाल्यो । पत्नीको अनुहार पनि मलीन देख्न थाल्यो । अनि फेरि भगवानलाई बोलाउने निधो गर्‍यो र प्रार्थना गर्‍यो । फेरि पनि भगवान प्रकट हुनुभयो र सोध्नुभयो ” अब फेरि के चाहियो ?”  “प्रभु हजुरको कृपाले मलाई सबैथोक पुगेको छ। तर अहिले आएर फेरि मलाई एउटा चिन्ताले सताईरहेको छ प्रभु । दिन पर दिन पत्नीको अनुहारमा पनि मलीनता बढ्दै गएको देख्छु । अरु छिमेकी र समवयका मित्रहरुको घरमा बच्चाहरू खुसीले चिच्याएको आवाज गुञ्जिरहेको हुन्छ। तर मेरो घर सधै सुनसान हुन्छ, समशान जस्तो। त्यसैले प्रभु! १-२ वटा बच्चाको चाहना जाग्यो प्रभु । मेरा पनि बालबच्चा होउन् । अब यो आखिरी ईच्छा पनि पूरा गरिदिनु हवस् ।”  भगवानले यो ईच्छा पनि पूरा गरिदिनु भयो।

अब उसको जिन्दगीमा बालबच्चा पनि आए। सधै खुसी नै खुसी। नोकरीमा पदोन्नति, तलवमा बृध्दि। बच्चाहरु पनि ठूला भएर स्कूल जान थाले । स्कूलको पढाइ सकेर कलेज गए । त्यहाँबाट पनि ग्राजुयट भएर आ-आफ्नो रुची अनुसार पेशा अपनाएर कमाउन पनि थाले । अब त त्यो भक्त अरु खुसी हुनुपर्ने हो तर अझै पनि ऊ खुसी हुन सकेन । सधै कुनै न कुनै चिन्ताले खिन्न भैरहेको अनुभव उसले गर्न थाल्यो । यति बेला सम्म ऊ बुढो भैकेको थियो । जागीरबाट पनि रिटायर्ड भैसकेको थियो । राम्रोसंग आखा पनि देख्न नसक्ने, कान पनि सुन्न नसक्ने भयो । हिडडुल गर्न पनि समस्या, उठबस गर्न पनि समस्या, सुत्न पनि समस्या, सुतेर उठ्न पनि समस्या, यस्तै भैरहेको थियो । फेरि एक दिन भगवान आउनु भयो र सोध्नु भयो ” के छ तिम्रो हालचाल ? सबै ठिकठाक त छ ? कि कुनै ईच्छा अझै बाँकी छ ?” उसले अनुहार मलीन बनाउदै भन्यो “हे भगवान! यो सबै थोक हुँदा हुदै पनि मनमा शांति छैन । हजुरको कृपादृष्टिले जागिर घर पत्नी बालबच्चा प्रमोशन धन दौलत सबै कुरा सम्पन्न छ । छोराछोरीहरु आ-आफ्नो लाईनमा लागिसकेका छन् । मलाई कुनै कुराको अभाव छैन प्रभु । तर यो मनमा कुनै न कुनै कुराले अशांति भैरहन्छ । सबै भन्दा ठूलो कुरा त शांति रहेछ प्रभु । अब मेरो आखिरी ईच्छा यहि छ कि मलाई शांति मिलोस् । प्रभु! अब मलाई शांति दिनुहोस् ।” भगवानले मुस्कुराउँदै भन्नु भयो ” यो कुरा तिमिले पहिले नै मागेको भए कति राम्रो हुन्थ्यो । होईन र ? तिमि त पहिलो दिन मै शांति माग्न चाहन्थ्यौ तर तिमिले जागिर घर पत्नी बालबच्चा र सम्पत्तिमा नै शांति देख्यौ। वास्तबिक शांति ती कुराहरुमा निर्भर छैन भन्ने कुरा तिमिले बुझ्न सकेनौ । यो कुरा बुझ्न तिमिलाई यतिका समय लाग्यो । जीवनको उत्तरार्धको पनि डिलमा आईपुग्दा बल्ल तिमिलाई थाहा भयो कि शांति नै प्रमुख चिज हो । शांतिको अभावमा सबै कुरा क्षणिक र अधुरो नै हुन्छ । काश ! यो कुरा तिमिले पहिलो भेट मै मागेको भए! ल ठिक छ, अन्तिम अवस्था नै सहि, अब तिमिलाई आत्मिक शांति पनि प्राप्त हुनेछ, तथास्तु ” । भगवान अन्तर्ध्यान हुनुभयो । (प्रेम रावतजीको शांति संदेशबाट भावानुबाद)

शांति त जीवनको सबै भन्दा पहिलो आवश्यकता हो । जन्म देखि मृत्यु सम्म सधैभरि शांतिको उत्तिकै महत्व छ । शांति त बुढेसकालमा पो चाहिन्छ त ! शांतिको लागि अहिले हाम्रो समय होईन भन्ने गरेको पनि सुनिन्छ तर त्यसो होईन । जन्म देखि मृत्यु सम्म हरेक पल पलमा शांतिको उत्तिकै महत्व र जरुरत छ । शांति छैन भने जीवनमा कुनै पनि कुराले आनन्द दिन सक्दैन । त्यस कारण मानिसको पहिलो आवश्यकता नै शांति हो । मन मस्तिष्कमा शांति छ भने मानिस जे जस्तो अवस्थामा पनि खुसी र सुखी रहन सक्छ । हरेक कठिनाईहरुसंग शाहसका साथ मुकाबिला गर्न सक्छ र जीवनमा सफलता हासिल गर्न सक्छ । यदि जीवनमा शांति छैन भने उसले कुनै प्रगति गर्न सक्दैन । जीवनमा कुनैपनि सफलता हासिल गर्न सक्दैन । शांति खलबलिन जाँदा मानिसहरुले अकालमृत्यु पनि रोज्ने गर्छन् । त्यसकारण शांतिको महत्व बुझेर जीवनमा शांति कसरी स्थापना गर्न सकिन्छ र कसरी शांति बनाईराख्न सकिन्छ भन्ने बिषयमा बुझ्न आवश्यक छ l

बिज्ञापन-AI-AD

बर्दिया l १३ भाद्र २०८१ l गोपीलाल कँडेल

संसारको सबैभन्दा प्राचिन धर्म सनातन संस्कृति हो। पछि समाजमा बिचलन आएर मत र मान्यताहरु बिभाजन हुदै बिभिन्न धर्मको प्रादुर्भाव हुन थालेपछि सनातन संस्कृतिलाई हिन्दु धर्म भनेर नामाकरण गरिएको हो। हिन्दु धर्मको नामाकरण करिव १५०० ईपु तिर भएको अनुमान छ। यस हिसावले हेर्दा जुनबेला हाम्रा ऋषिमुनीहरुले ॐ को कन्सेप्ट उजागर गरे त्यसबेला संसारका सबै मानिसहरु सनातनी थिए। पछि लिपिबध्द गर्ने क्रममा चारबेदमा र उपनिषदहरुमा ॐ को उत्पत्ति अर्थ र महत्वको बारेमा प्रशस्त वर्णन गरिएको छ। माण्डूक्य उपनिषद, प्रश्न उपनिषद, कठ उपनिषद, छान्दोग्य उपनिषद, तैत्तिरीय उपनिषद आदिमा ॐ को प्रशस्त चर्चा र व्याख्या गरिएकोछ। ॐ को उत्पत्ति र यसको महत्त्वलाई प्रारम्भ देखि नै ब्रह्माण्डकै उत्पत्तिसँग जोडिएको छ। ॐ लाई ब्रह्माण्डको आदिम ध्वनि (प्रणव), जसबाट सम्पूर्ण सृष्टि उत्पन्न भयो  भनेर मानिएको छ। यसको उत्पत्ति र महत्वको बिषयमा विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरूले गहन व्याख्या गरेका छन्, विशेष गरी उपनिषद र वेदहरूले यसको आध्यात्मिक र दार्शनिक आयामको वर्णन गरेका छन्। ॐ लाई ब्रह्माण्डीय ध्वनि वा मूल ध्वनि मानिन्छ, जसबाट ब्रह्माण्डको सृष्टि भएको हो। हिन्दू धर्मको मान्यताअनुसार ॐ ब्रह्माण्डको पहिलो ध्वनि हो जुन सम्पूर्ण अस्तित्वको प्रारम्भ हो, आधार हो। माण्डूक्य उपनिषदमा ॐ लाई सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड र जीवनको अस्तित्वसँग जोडिएको छ। ॐ लाई जागृत, स्वप्न, सुषुप्ति, र तुरीय (जुन ब्रह्मसँगको एकत्वको अवस्था हो) का प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरिएको छ। वैदिक परम्परामा ॐ लाई “प्रणव” भनिन्छ, जसको अर्थ “ध्वनिको स्रोत” हो। यो ध्वनि कुनै भौतिक वस्तुबाट उत्पन्न भएको होइन, बरु यो ब्रह्माण्डको अनन्त शक्ति र चेतनाबाट उत्पन्न भएको हो। ॐ लाई ब्रह्माण्डीय ध्वनि वा मूल ध्वनि मानिन्छ, जसबाट ब्रह्माण्डको सृष्टि भएको हो। सनातन धर्मको मान्यता अनुसार ॐ ब्रह्माण्डको पहिलो ध्वनि हो जुन सम्पूर्ण अस्तित्वको प्रारम्भ हो बर्तमान हो र भबिष्य पनि हो। त्यहि ब्रह्माण्डमा गुन्जायमान भैरहेको कम्पनबाट निस्केको ध्वनिलाई प्रतिनिधित्व गर्नको लागि एउटा अक्षरको बिकास भयो त्यो हो ॐ। ॐ आफैमा केहि पनि होईन तर यसले प्रतिनिधित्व गरेको ध्वनिले अत्यन्त ठूलो महत्व राख्दछ । यसलाई प्रस्ट्याउनको लागि सनातनी बिद्वानहरुले अनेक कोसिस गरेका छन् । शंखनादबाट निस्कने ध्वनि, घण्टा बजाउँदा निस्कने तरंगित ध्वनि र मुखैले अ+ऊ+म को उच्चारण गरेर निस्कने स्वरलाई ॐ को प्रतिकका रुपमा लिएका छन् । हो, ब्रह्माण्डमा प्रतिध्वनित भैरहेको रिनिनिनि- टिनिनिनि को आवाज नै ॐ हो । ॐ को प्रतिध्वनि त अझ अलि ठूलो आकारको घण्टा बजाउँदा स्पष्ट सुन्न सकिन्छ । बिद्युत उत्पादन गर्ने टर्वाईनहरु जस्ता ठूला ठूला मेसिनहरुको नजिकै गएर गहिरिएर सुन्ने हो भने ॐ को प्रतिनिधि ध्वनि सुन्न सकिन्छ, यद्यपि यो ध्वनि ॐ होईन । ॐ को ध्वनि यस ब्रह्माण्डमा हरेक बस्तु जीव निर्जीव सबैमा स्वसमाहित छ । समग्र ब्रह्माण्डलाई हेर्ने हो भने ॐ नै ब्रह्माण्डको जीवन हो । यसको लयबाट निस्कने उर्जा र जीवनले सम्पूर्ण चराचर र ग्रह नक्षत्र तारा सबैलाई अस्तित्वमा राखेको छ । हरेक कण कणमा ॐ ध्वनिको उपस्थिति छ । हरेक जीवनमा ॐ ध्वनिको उपस्थिति छ। हरेक प्राणीमा ॐ को उपस्थिति छ। हरेक मनुष्यमा ॐ ध्वनिको उपस्थिति छ। यदि त्यो ॐ को उपस्थिति भएन भने कुनै पनि प्राणी वा मानिस जीवित रहन सक्दैन। संसारको कुनै पनि प्राणीको जीवन ॐ ध्वनिको श्रोतमा अडेको छ। तपाईको शरीर भित्र ताप र धड्कन कसरी भैरहेको छ, बिचार गर्नुस् त ? जुन दिन त्यो अदृश्य दिब्य शक्तिले छाडिदिन्छ त्यस दिन तपाईको शरीरबाट ॐ पनि बिदा हुनेछ। सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमा निरन्तर गुन्जायमान भैरहने त्यस ॐ शक्तिको कारण नै संसार अस्तित्वमा छ, तपाई हामी अस्तित्वमा छौँ। वेदहरूमा यसलाई ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र संचालनको श्रोत परमशक्ति (ब्रह्म) को प्रतीकका रूपमा ब्याख्या गरिएको छ। केहि पौराणिक ग्रन्थहरुमा ॐ लाई ब्रह्मज्ञान र आत्मज्ञान प्राप्त गर्ने मार्गको रूपमा पनि व्याख्या गरिएको छ। भागवत गितामा ॐ को निरन्तर ध्यान गर्ने व्यक्तिले परमात्मा (ब्रह्म) सम्मको मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ भनिएको छ। ॐ लाई यहाँ ब्रह्मको ध्वनि र साधकहरूको अन्तिम लक्ष्यको प्रतीक मानिएको छ। पतञ्जलिको योगसूत्रमा पनि ॐ लाई महत्वपूर्ण स्थान दिइएको छ। योगसूत्रले ॐ लाई ध्यानको लागि उत्कृष्ट साधन बताएको छ  र ॐ को ध्यानले चित्तको शुद्धि र ब्रह्मज्ञान प्राप्त गर्न सकिन्छ भनी व्याख्या गरेको छ ।

ॐ हरेक प्राणीमा अवस्थित छ । ॐ हरेक मानिसमा अवस्थित छ । जहाँ ॐ छैन त्यहाँ जीवन छैन । हरेक मानिसले आफू भित्र रहेको ॐ लाई जान्न सक्दछ । ॐ अक्षरले प्रतिनिधित्व गर्ने आवाजलाई सुन्न सक्दछ । त्यो बिराट ब्रह्माण्डबाट निस्केको कम्पनलाई सुन्न र बुझ्न सक्ने क्षमता केवल मानिसमा मात्र छ । हरेक मानिसको हृदयमा ॐ रुपी ध्वनि बिद्यमान छ । ॐ ब्रह्म हो, परब्रह्म हो। यसको श्रवण अभ्यासले दिव्यशक्तिको अनुभूति हुन्छ। आफू भित्रै रहेको परमात्माको अनुभूति हुन्छ।  टर्वाईनबाट निस्कने रुनुनुनुन टिनिनिनि अथवा यस्तै प्रकारको व्यक्त गर्नै नसकिने मीठो र हृदयप्रिय तरंगहरु निरन्तर रुपमा प्रतिध्वनित भैरहेको छ मानव शरीरमा । त्यसलाई सुन्न सकिन्छ, त्यसको संगितबाट अलौकिक र अपार आनन्द लिन सकिन्छ।  साधकहरु मौन साधनामा घण्टौँ सम्म बसेका हुन्छन् त्यहि ॐ ध्वनिको गहिराईमा निमग्न भएर । त्यो क्षमता तपाई हामी सबैमा छ । आफू भित्रको त्यो दिब्य शक्तिलाई जान्ने चिन्ने अनुभव गर्ने र त्यस ॐ ध्वनिको आनन्द लिने क्षमता सबै मानव संग छ। यो एकदमै प्राक्टिकल कुरा हो ।

कालान्तरमा सनातन धर्मबाट बिखण्डित भएर गएका बौध्द, जैन र शीख धर्महरुले पनि आफ्नो धर्ममा ॐ लाई महत्वपूर्ण स्थानमा राखेका छन्।  हालका केहि बर्षहरुमा ॐ को शक्ति, महत्व र यसको गरिमा बुझ्ने क्रिश्चियन मुस्लिम तथा अन्य धर्मावलम्बिहरुले ॐ को गुन्जनलाई आत्मसात गरेका छन्। आफ्नो जीवनशैली बनाएका छन्। ॐ को अभ्यासबाट शांति र आनन्द प्राप्त गरेका छन् । तर जसलाई यसको गुढ रहस्य थाहा छैन उनिहरु बिमुख भएका छन् । ॐ कुनै बाहिरी आवाज होईन, मुखले उच्चारण गरेर वा कुनै बाद्ययन्त्रहरु बजाएर यसको वास्तबिक ध्वनिको प्रस्फुटन हुन सक्दैन। यी प्रयासहरु केवल प्रतिकात्मक मात्र हुन्, मुर्तीमा भगवान जस्तै। ॐ को असली ध्वनि त ब्रह्माण्डमा सर्बत्र निरन्तर स्वयम् गुन्जायमान छ। त्यो गुन्जन नै असली ॐ को गुन्जन हो । अरु सबै प्रतिकात्मक हुन्। यो कुनै धर्म बिशेष वा हिन्दु धर्म भित्रको कुरा होईन। यो त जुन समयमा संसारमा धर्म नै थिएन, सनातनी संस्कृति मात्र थियो, त्यस बखत देखि स्वीकार गरिएको कुरा हो। ॐ ध्वनिको अस्तित्व त चराचर जगतको श्रृष्टि भन्दा पनि पहिलेको कुरा हो। जुन समयमा यस ब्रह्माण्डको श्रृष्टि भयो त्यो भन्दा पनि पहिलेको कुरा हो। ॐ ध्वनिको उत्पति र अस्तित्वलाई कुनै धर्म वा दर्शनसंग जोडेर हेर्नु उचित हुँदैन।

त्यसैले ॐ कुनै पनि धर्म भित्र बाँधिएको नभएर यो त स्वतन्त्र छ । ॐ ले प्रतिनिधित्व गरेको ब्रह्माण्डीय त्यो ध्वनि सम्पूर्ण चर अचर जीव निर्जिव शुक्ष्म स्थूल स्थावर जङ्गम् सबैमा समान रुपले ब्याप्त छ । मानव हृदयमा पनि त्यो शक्ति बिद्यमान छ, गुन्जायमान छ। हामी भित्रै गुन्जिइरहेको त्यो ॐकार ध्वनिलाई कहिल्यै जानेका छौँ ? सुनेका छौँ या सुन्ने प्रयास गरेका छौँ ? यदि छैनौँ भने यो मौका तपाई हाम्रो लागि हो। यो मानव शरीरमा जीवित छँदै यो मौकालाई नगुमाऔँ किनभने मानव शरीर बाहेक अन्य शरीरले ॐ को अनुभूति गर्न सक्दैन । के तपाई यसका लागि तयार हुनुहुन्छ ? तयार हुनुहुन्छ भने आउनुस् हामीलाई एक मौका मिलेको छ । त्यस दिव्यशक्तिसंग साक्षात्कार हुने, अनुभूति गर्ने र आनन्द लिने यो अवसरको सदुगयोग गरौँ। जय ॐ !

बिज्ञापन-AI-AD