गोपीलाल कडेल- बर्दिया । २०८१ माघ १७ गते
कुनै बेला हामी आफ्नै दुनियाँमा हराउन पुग्छौँ । जब सबै कुरा राम्रोसँग चलिरहेको हुन्छ नि उक्त अवस्थामा हामी त्यो सबै आफ्नै कारणले चलेको हो भन्ने सोच्छौँ । मैले यसो गरेँ, मैले त्यसो गरेँ । मैले यो गरिसकेँ, मैले यो कुरा हासिल गरिसकेँ । यस्तै गर्दागर्दै मानिस क्रमशः घमण्डमा हराउन थाल्छ । स्वयम् नै हराउन थाल्छ । उसलाई हराउनका लागि कुनै विशेष स्थानको आवश्यकता नै पर्दैन । ऊ स्वयम् आफैँसँग हराउनका लागि अरु कसैको सहायता नै चाहिँदैन । ऊ स्वयम् नै आफ्नो विचारमा बाँधिएर हराउन थाल्छ । ‘म वास्तवमा नै हराइरहेको छु भन्ने कुरा थाहा भएपछि अब म बाटो कसरी पहिल्याउने भन्ने समस्या देखा पर्छ । यस्तो अवस्था तब आउँछ जब उसलाई दुःख महसुस हुन्छ । उसको इच्छाबमोजिम काम भएन भने उसलाई चिन्ता हुन थाल्छ । जब मानिसलाई दुःख हुन थाल्छ त्यसपछि ऊ भगवानको शरणमा जान्छ । अनि, भगवानलाई पनि ‘जिन्न’ का रुपमा बनाइदिएका छन् । “भगवान् ! यसो गरिदेऊ, मेरा लागि यस्तो गरिदेऊ ।” तर, “भगवान् ! मलाई सद्बुद्धि देऊ । म बुझ्न सकूँ । म पहिचान गर्न सकूँ । आफ्नो जीवनमा म कतै बाटो नबिराऊँ” भन्ने सोच मानिसमा आउँदैन ।
एकपटक एक जना शिष्यलाई घमण्ड उत्पन्न भयो । उनलाई लाग्यो– ‘म ज्ञानी छु । मलाई यति धेरै ज्ञान छ कि म कहिल्यै पनि भ्रमित हुन सक्दिनँ ।’ एकदिन उनी आश्रममा महर्षिकहाँ गए अनि सोधे– “मेरा लागि कुनै आज्ञा छ ?”
महर्षिले भने, “होइन, आऊ बस न । केही कुराकानी गरौँ ।”
दुवैजना कुराकानी गर्न थाले । कुराकानी गर्दागर्दै दुई घन्टा बित्यो ।
महर्षिले शिष्यलाई भने, “मलाई तिर्खा लागेको छ । मेरा लागि पानी ल्याइदेऊ न त !” तब शिष्यले भने, “म अहिल्यै गएर ल्याइहाल्छु ।”
उनले लोटा हातमा लिए । नदी नजिकै थियो । त्यहाँ पानी लिनका लागि गए । उनी त्यहाँ पुगे तर नदी अलिकति गहिरो स्थानमा थियो । जसै उनी पानी उघाउनका लागि भनेर निहुरिए तब अचानक नदीमा खस्न पुगे । उनलाई म डुबिरहेको छु भन्नेसम्म मात्रै महसुस भयो । त्यसपछि उनी बेहोस भए । यसपश्चात् के भयो भन्ने कुरा उनलाई थाहा नै भएन ! उनको आँखा खुलेपछि उनले देखे– एक जना निकै राम्री युवतीले उनको हेरचाह गरिरहेकी रहिछन् । उनको निधारमा तौलियाले पुछिरहेकी थिइन् । शिष्यलाई उनी को थिइन् भन्ने कुराका बारेमा थाहा थिएन । उनलाई ‘ती युवती को हुन्, म कहाँ छु, कसरी यस स्थानमा आइपुगेँ’ भन्नेबारेमा कुनै पत्तै भएन । यसै क्रममा ती युवतीसँगको उनको माया बढ्न थाल्यो । माया बढेपछि ती शिष्यले युवतीसँग विवाह गरे । विवाह भयो । बालबच्चा पनि भए । जागिर खान थाले । सबै कुरा भयो । उनले अन्य सबै कुरा बिर्सिसकेका थिए । उनलाई ‘म स्वयम् को हुँ’ भन्ने कुरै थाहा भएन । कसरी त्यहाँ पुगियो भन्ने पनि थाहा भएन !
धेरै समय बितिसकेको थियो । एकदिन ती शिष्य नदीको किनारतिर घुम्नका लागि निस्किए । उनले नदीको एकदमै स्वच्छ पानीलाई नियाले । नदी एक सुरमा बगिरहेको थियो । एकदमै रमणीय वातावरण थियो । चराचुरूङ्गीको चिरबिर सुनिन्थ्यो । चिसो–चिसो हावा बहिरहेको थियो । सबै कुरा मनोहर लाग्थ्यो । त्यसैबेला अकस्मात् शिष्यले सम्झन पुग्छन्, उनलाई ख्याल आउँछ– “म यहाँ कसरी आइपुगेँ ! महर्षि त मेरो पर्खाइमा हुनुहुन्थ्यो । म उहाँका लागि पानी ल्याउन भनेर निस्केको थिएँ । कति वर्ष बितिसक्यो ? मेरो विवाह पनि भइसक्यो । मेरा बालबच्चासमेत भइसके । हैन, यो के भइरहेको हो !” उनी दगुर्दै–दगुर्दै महर्षिकहाँ पुगे ।
जसै उनी त्यहाँ पुगे । महर्षि त अझै पनि त्यहीँ बसिरहेकै थिए । तब शिष्यले भन्न थाले, “महाराज ! मबाट एकदमै ठूलो भूल भयो । म त कति वर्षसम्म हराउन पुगेँ । हजुरले मलाई पर्खिरहनुभयो । हजुरलाई त साह्रै धेरै तिर्खा लागिसकेको होला !”
महर्षिले शिष्य तर्फ फर्किएर भने, “अहिले भर्खरै त मैले तिमीलाई पठाएको थिएँ ।” तब शिष्यले भने, “यो मलाई के भइरहेको होला ?”
महर्षिले भने, “केही पनि भएको छैन । तिमीलाई ‘म कहिल्यै हराउन सक्दिनँ’ भन्ने घमण्ड थियो । म के बताउन चाहन्थेँ भने हराउनका लागि कति पनि समय लाग्दैन ।”
जब मानिस हराउँछ नि तब उसलाई ‘मलाई प्रकाशको आवश्यकता छ’ भन्ने कुरासमेत पनि थाहा हुँदैन । मैले कतै जानुछ । म यो संसारमा आएको छु र एकदिन मैले यहाँबाट जानुपर्ने छ । उसलाई यति कुराको पनि ख्याल रहँदैन । मानिस त ‘आफू कहिल्यै मर्दिनँ’ भने जसरी आफ्नो जीवन जिइरहेको हुन्छ ।
जब हराउँछौँ तब सबैभन्दा ठूलो कुरा त के हुन्छ भने हामीलाई आफू हराएको कुरै थाहा हुँदैन । यो हराउने कुरा नै सबैभन्दा डरलाग्दो विषय हो । यदि अलिकति मात्रै पनि ‘म हराइरहेको छु’ भन्ने कुरा महसुस हुने हो भने त मानिसले अवश्य नै कुनै न कुनै प्रयास गर्नेछ । ऊ त्यस स्थानबाट फुत्केर आफ्नो लक्ष्यमा पुग्नका लागि कोसिस गर्नेछ । तथापि, हराएको मानिसलाई भने ‘म हराएको छु’ भन्ने कुरै थाहा हुँदैन । त्यसकारण ऊ अझै धेरै हराउँछ, अझै हराउँछ । ती शिष्यलाई पनि यस्तै भइरहेको थियो ।
हामी आफ्नो जीवनमा सचेत भएर अघि बढ्नु आवश्यक छ अनि यो त ती सृष्टिकर्ताप्रति आभार व्यक्त गर्नुपर्ने विषय हो ।
(यो लेख प्रेम रावतको सम्बोधनलाई सम्पादन गरी साभार गरिएको हो । उनी मानवता र शान्तिका विषयमा चर्चा गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय वक्ता तथा विश्वप्रसिद्ध पुस्तक ‘स्वयंको आवाज’ (हियर योरसेल्फ)का लेखक हुन् । उनको सन्देशका बारेमा थप जानकारीका लागि : www.premrawat.com)
बिज्ञापन-YM-AD
कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि नगरप्रमुख छविलाल थारुले बारबर्दिया नगरपालिकाले खेलकुदको विकासलाई निरन्तर प्राथमिकता दिँदै आएको बताएका थिए। उनले खेलले युवालाई अनुशासित बनाउने र आत्मनिर्भरता प्रदान गर्ने भएकाले यस्ता खेल आवस्यक रहेको भन्दै सहभागी सबैलाई शुभकामना दिएका थिए। यता, जिल्ला खेलकुद विकास समितिका प्रमुख भुपेन्द्र पुन मगरले बारबर्दिया पालिकाको सहयोगमा पेनकेक सिलात संघले गत वर्ष राष्ट्रिय प्रतियोगिता पनि यही ठाउँमा आयोजना गर्ने अवसर पाएको जानकारी गराउँदै पालिका प्रमुख प्रति आभार प्रकट गरेका थिए। साथै उनले खेलाडीहरूलाई अनुशासित भई खेल्ने सुझाव दिँदै आयोजक समिति र आर्थिक सहयोग गर्ने वडा नं. ७ लाई समेत धन्यवाद दिएका थिए।
प्रमुख मागहरू:
