१५ जेष्ठ  २०८२  – रिपोर्टिंग नेपाल 

गणतन्त्र दिवसको ऐतिहासिक अवसर पारेर बर्दिया जिल्लाको बढैयाताल गाउँपालिका–८ स्थित सितलाबजारमा आजको दिन एक विशेष अध्याय कोरिएको छ। त्यो अध्याय हो—योग, आयुर्वेद र आत्म–चेतनाको समागमसँग जोडिएको ४१ औँ योग केन्द्रको स्थापना। हाम्रो स्वास्थ्य, हाम्रो जिम्मेवारी — हरेक दिन, हरेक घर घरमै योग’ भन्ने सार्थक नारासहित आयोजित कार्यक्रमले गाउँको मुटुमा एउटा आध्यात्मिक, सामाजिक र शारीरिक जागरणको गहिरो सन्देश दिएको छ। यस ऐतिहासिक पहलको नेतृत्व श्रीकृष्ण प्रणामी सेवा आश्रमका केन्द्रीय उपाध्यक्ष नगेन्द्र मणि खड्का र श्रीकृष्ण प्रणामी निजानन्द आश्रम सितलाबजारका अध्यक्ष उद्धव सापकोटाले गरेका थिए। उनीहरूको प्रेरणादायी सोच, अडान र सेवाभावनाले गर्दा आज यहाँका बासिन्दाहरूले एउटा स्थायी योग केन्द्रको सपना साकार भएको देख्न पाए।

कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि गाउँपालिकाकी उप–प्रमुख लक्ष्मी कुमारी अधिकारीले समस्त जनसमुदायलाई सम्बोधन गर्दै, योग जीवनको अभिन्न हिस्सा हुनुपर्नेमा जोड दिनुभयो। उहाँले शरीर, मन र आत्मा सन्तुलनमा रहेर मात्र व्यक्तिको जीवन सार्थक बन्ने भन्दै, पालिकाबाट यथासम्भव सहयोग गर्न आफू तयार रहेको प्रतिबद्धता जनाउनुभयो। अझ गहिरो रुपमा भन्नुपर्दा, उहाँले उपस्थित सबै सहभागीहरूलाई कम्तीमा पाँच–पाँच जना नयाँ व्यक्ति केन्द्रमा ल्याई सहभागी गराउने प्रेरणा दिनुभयो, जसले अभियानलाई एउटा सामूहिक चेतनाको लहरमा परिणत गर्ने विश्वास निर्माण गर्‍यो।

बिशेष अतिथि  वडा नम्बर ८ का वडा अध्यक्ष तेजनाथ पौडेलले भावुक शैलीमा भन्नुभयो—“हामीले स्वास्थ्य गुमायौं भने जीवनका हरेक पक्षहरू क्रमशः कमजोर बन्छन्। हामी स्वस्थ भयौं भने मात्र हाम्रो समाज, पेशा, व्यवहार, सोच, र आत्मा स्वस्थ रहन्छ। त्यसैले, हामी सबैले यस केन्द्रलाई केवल भौतिक संरचनाका रूपमा होइन, जीवन परिवर्तन गर्ने यन्त्रका रूपमा हेर्नुपर्छ।” वडाध्यक्ष पौडेलले यसअघि आफ्नै वडाको पचासा क्षेत्रमा खोलिएको ४० औँ योग केन्द्रले दिएका सकारात्मक असरहरू स्मरण गर्दै, सितलाबजारमा खुलेको ४१ औँ केन्द्रलाई अझ सशक्त बनाउने प्रतिवद्धता जनाउनुभयो। उहाँले त्रिपाल सहयोग गर्ने घोषणा गर्नुभयो त्यो घोषणामात्र  थिएन, त्यो भावनात्मक समर्थन पनि थियो—”सुतेर बिताउने बिहानको समय अब योगमा लगाऔं” भन्ने गहिरो चिन्तनको प्रतिबिम्ब।

तर साँचो अर्थमा आजको कार्यक्रमको ‘मुटु’ जो हुनुहुन्थ्यो, उहाँ हुनुहुन्थ्यो —योग गुरु तथा आयुर्वेदाचार्य गिरिराज भट्टराई। जब उहाँ मञ्चमा उठ्नुभयो, वातावरण नै परिवर्तित भयो। मौनता छायो, मन केन्द्रित भयो, र हृदयमा एउटा अनुभूति पैदा भयो—‘अब केही विशेष सुनिन्छ।’ उहाँको बोलीमा केवल शब्द थिएनन्, त्यहाँ एउटा जीवन दर्शन, चेतना र गहिरो अनुभूतिको बहाव थियो।

उहाँले भन्नुभयो—“रोग लागेर उपचार गर्नु भन्दा रोग नै नलाग्ने बानी बसाल्नुहोस्। त्यो बानी हो योग। हामीले यदि आफ्नै शरीरलाई एक घण्टा दिन सक्दैनौं भने अरूका लागि केहि गर्न सक्छु भन्ने अहंकार पाल्नु व्यर्थ हुन्छ। जसले आफैका लागि समय निकाल्न सक्दैन, उसले अरूका लागि समय दिने दाबी गर्नु बेकार हो। नेता होस्, कर्मचारी होस्, समाजसेवी होस्—सबैभन्दा पहिले आफ्नो शरीरप्रति जिम्मेवार हुनुपर्छ।”

भिडियो हेर्नुहोस :

उहाँको भनाइ यतिमा मात्र सीमित रहेन। उहाँले हामी सबैलाई भित्रैदेखि हल्लाउने गरी भन्नुभयो—“काम गरेर मात्र शरीर स्वस्थ हुँदैन, बरु थकानले शरीर झन् अशक्त बन्न सक्छ। शरीरको कुन अङ्गको लागि कस्तो व्यायाम आवश्यक छ भन्ने चेतनाले मात्र स्वास्थ्य कायम रहन्छ। हामीले यो बुझ्नुपर्छ—काम गर्नेहरूका लागि योग झन् अनिवार्य हुन्छ। योग भनेको शारीरिक तन्दुरुस्ती मात्र होइन, यो त मानसिक एकाग्रता, आत्मिक अनुशासन र जीवनको सन्तुलन हो।”

गिरिराज भट्टराईको बोलीले उपस्थितहरूलाई न केवल आजको दिनको महत्त्व बोध गरायो, तर जीवन परिवर्तन गर्ने आत्म–दर्शनको ढोका समेत खोलिदियो। उपस्थित सम्पूर्ण जनसमुदायले उहाँको मन्तव्यलाई हृदयले आत्मसात गरे, तालिको गड्गडाहटले उहाँको आत्मसमर्पित भावनाको कदर गरियो।

कार्यक्रमको अन्त्यतिर, जानकारी दिइयो कि आगामी दिनहरूमा केन्द्रमा नियमित योग कक्षा सञ्चालन गरिनेछ, जसको संयोजकत्व कला रेग्मीले गर्नुहुनेछ। प्रशिक्षक पूर्णरूपमा केन्द्रमा तयार नहुदाको समय सम्म प्रशिक्षकको भूमिका मा संयोजक कला रेग्मीले साथ् दिनुहुने कार्यक्रममा जानकारी गराइएको छ ।

यसरी, गणतन्त्र दिवसको पावन दिनमा योग, चेतना र आत्मिक उन्नतिको यो नयाँ केन्द्रले बर्दियाको सितलाबजारमा न केवल एक भौतिक संरचना थपेको छ, बरु समाजमा स्वास्थ्य, अनुशासन र सकारात्मक परिवर्तनतर्फको यात्रा सुरु गरेको छ।
यस केन्द्रको प्रत्येक बिहान—अब केवल शारीरिक अभ्यासको समय हुनेछैन, त्यो त एउटा नयाँ जीवनशैली अंगाल्ने, चेतनाको झ्याल खोल्ने, आत्मालाई पुनःजागृत गर्ने पवित्र अवसर बन्नेछ।

बिज्ञापन-YM-AD

१ जेष्ठ  २०८२ , बर्दिया – रिपोर्टिंग सम्बाददाता

“म दोषी थिइन, म भ्रष्ट थिएन ! तर मिडियाको एक भ्रामक भिडियोले म एक सोझो थारुको वर्षौको इमान र जनसेवाको भावना माथि प्रश्नचिन्ह लगाइदियो! भिडियो हेरेर ताली पिटनेहरुले बास्तबिकता बुझेनन् र बुझ्न पनि चाहेनन् ” – बारबर्दिया नगरपालिका वडा नम्बर ९ , सतखोलुवा बोरिंग योजनाका उपभोक्ता समिति अध्यक्ष चन्कु  थारु भन्छन ।

सतखोलुवा तालमा पानी भर्ने वडाध्यक्षको सपना, आरोपको भुमरीमा फस्यो

चन्कु थारुका अनुसार  : पर्यटकीय स्थल सतखोलुवा ताल क्षेत्रमा नगरपालिकाको सहयोगमा बोरिंग निर्माण गरिएको थियो। योजना सकिएपछि परीक्षण गरी पानी आएको पुष्टि पनि गरिएको थियो। तर, बोरिंगमा बिद्युत अभाव र प्राविधिक कारणले केही समय प्रयोगमा आउन नसकेको अवस्था कसैले नबुझी, एउटा भिडियो मात्रको भरमा योजनालाई भ्रष्टाचारको लेप लगाइयो।

जसले पानी दिन खोज्यो , उसैलाई डुबाइयो आरोपमा !

सतखोलुवा बोरिङ योजना कुनै सामान्य योजना थिएन। पर्यटकीय स्थल सतखोलुवा तालमा बाह्रै महिना पानीले भरिभराउ गराउने वर्षौं देखिको योजनालाई सम्बोधन गर्ने यो योजना वडाको  पहल, नगरपालिकाको सहयोग, अनि स्थानीय मेहनतबाट बनेको थियो तर मिडियाका कारण जे भयो त्यसपछि, त्यो न त विकासको कथा हो, न त न्यायको। एक सामाजिक सञ्जालमा अपलोड गरिएको अनुसन्धान बिनाको छोटो समयमा तयार गरिएको  भ्रामक भिडियोले  यस्तो आगो सल्कायो, जसले सिंगो योजनाको छवि, अध्यक्षको चरित्र र समितिको भरोसा नै खरानी बनायो।

भिडियो बन्यो हतियार, पत्रकार बने न्यायाधीश ! : चन्कुको आक्रोस

केही यस्ता मिडिया समूहले, जुन समाचारभन्दा वाइरल चाहन्छन्, जो तथ्यभन्दा थम्बनेलमा विश्वास गर्छन्, उनीहरूले सतखोलुवा योजनामा पानी नआएको क्षणलाई कैद गरे, तर पानी कहिले आयो, किन रोकियो, कसरी समाधान खोजियो — केही भनेनन् । यदि पत्रकारितालेनै निर्दोषको इज्जत खेलवाड गर्‍यो भने — कसले गर्छ न्याय?

उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष थारुको गहिरो पीडा – “म गलत थिइन, तर मेरो इज्जतमा दाग लगाइयो”

सत्य के हो त ? : चन्कुको जवाफ

• १४० मिटर बोरिंग गरि सकिएपछि नगरपालिकाले प्राविधिक निरीक्षण गर्‍यो।
• जेनेरेटरमार्फत मोटर चलाइ परीक्षण गर्दा पानी राम्रोसँग आएको थियो।
• त्यसपछि मात्र योजना पास भई करिब २२ लाख भुक्तानी गरिएको थियो।
• तर बिद्युत लाइन नहुँदा बिगत केहि महिना बोरिंग नचलेको हो – कुनै अनियमितता होइन!
• बोरिंग चलाउन पर्ने भन्दै स्थानीयको गुनासोपछि वडा अध्यक्षको पहलमा ट्रान्सफरमर ल्याइयो, लाइन जोडेपछि बोरिंग विद्युतबाट चलाइयो।
• दक्ष प्राबिधिक बिना मोटरमा बिद्युत लाइन जोड्दा पानी कम आयो, समितिले तुरुन्तै निर्माण कम्पनीलाई जानकारी दियो।
• कम्पनीले लाइनको समस्या हुनसक्ने बताएर प्राविधिक पठाउने आश्वासन दिएको थियो।

यिनै प्राविधिक समस्याका बीचमा पानी कम आयको बेला खिचिएको भिडियोको आधारमा भ्रामक रिपोर्ट सार्वजनिक गरियो, जसले योजना मात्र होइन अध्यक्ष र सम्पूर्ण उपभोक्ता समितिलाई नै बदनाम गरिदियो।

चन्कु थारु भन्छन “पत्रकारले मेरो भिडियो त खिचे  तर ,  आफ्नो व्यक्तिगत धारणालाइ प्राथमिकतामा समेटे”

सञ्चारकर्मीको प्रश्नमा उपभोक्ता समितिका अध्यक्षले स्पष्ट रुपमा भनेका थिए:“यसमा कुनै अनियमितता छैन, पानी नआउनुको कारण लाइनको भोल्टेज समस्या हो।” तर दु:खद कुरा – यो भनाइको बेवास्था गर्दै मैले बुझाउन खोजेको कुरा भन्दा पनि पत्रकारले आफ्नो धारणा , आशंका र आरोपलाई प्राथमिकता दिए । यस्तो  दोषारोपण गरिनु कुनै हालतमा उचित होइन।

चिन्कु थारु प्रश्न गर्छन तपाइँ पत्रकार कि पक्षपाति ?

पत्रकारले खबर बनाउँदा दुवै पक्षको भनाइ लिनु अनिवार्य हुन्छ। तर जब सोधिएको भनाइलाई नजरअन्दाज गरेर आफ्नै धारणा मात्र देखाइन्छ, त्यो पत्रकारिता होइन – आरोपको मुखुण्डो लगाएको व्यक्तिगत रिस वा पूर्वाग्रह मात्र हो।

समाचार मात्र होइन, ‘चरित्र हत्या‘ को हतियार बन्यो यो भिडियो! : पिडा पोख्छन चन्कु  

सामान्य लागे पनि यो भिडियोको असर एउटा इमानदार व्यक्तिको जीवनभरि पुर्‍याउने क्षति हो। एकपल्ट आम मानिसले “भ्रष्ट हो!” भनेर बुझिसकेपछि त्यसलाई फिर्ता गराउन शब्दको कुनै शक्ति हुँदैन। “म गलत थिएन, तर मेरो परिवार, समाज, र चिन्ने–जान्ने सबैले म माथि शंका गर्न थाले। अब ती मिडियाले त्यो दाग पखाल्न सक्छन् र?”

 चन्कु थारुको भनाइ :  सत्य नबुझी समाचार बनाउनु – पत्रकारिता होइन, अपराध हो!

सार्वजनिक बजेट र जनताको हितमा गरिएको योजना र त्यससँग सम्बन्धित कार्यहरूबारे समाचार बनाउँदा गहिरो अनुसन्धान, तथ्य संकलन र दुबै पक्षको धारणा आवश्यक हुन्छ। यस घटनामा नगरपालिका, उपभोक्ता समिति, निर्माण कम्पनी र स्थानीयको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको देखिन्छ।

सतखोलुवा तालमा गरिएको बोरिङबारे उठाइएका प्रश्नहरूबारे उपभोक्ता समितिको स्पष्ट भनाइ छ – “भुक्तानी परीक्षणपछि मात्रै गरिएको हो, यसरी समाचार लेख्दा सन्तुलन र निष्पक्षता कायम राख्नु पत्रकारिताको मुख्य जिम्मेवारी हो। बोरिङको पानी आउनु वा नआउनु प्राविधिक परीक्षणको विषय हो –  हामीले ठेकेदारलाई रकम भुक्तानी गरेको हो काममा म आफै खटिए, यसमा मा दोसी कसरि ? चन्कु थारु भन्छन ।

सतखोलुवा बोरिंग योजना द्वारा सिचाई  सुविधा दिन खोज्दा, भ्रान्तिको लहर चलाइयो। अब चाहिएको छ – सत्यको लहर, जहाँ तथ्य बोल्छ, र इमानदारको इज्जत फर्काइन्छ। 

बिज्ञापन-YM-AD

काठमाडौं, वैशाख २९, २०८२  – रिपोर्टिंग सम्बाददाता 
नेपालमा पछिल्ला केही वर्षयता IVF अर्थात् In Vitro Fertilization प्रविधिको प्रयोग उल्लेखनीय रूपमा बढ्दो छ। विगतमा सन्तान प्राप्तिको लागि विदेश जानुपर्ने अवस्था भए पनि अहिले काठमाडौं, पोखरा, बुटवल, विराटनगर लगायतका सहरहरूमा आधुनिक IVF क्लिनिकहरू विस्तार भएका छन्। यस प्रविधिबाट सयौँ निःसन्तान दम्पतीले सन्तान प्राप्ति सम्भव बनाएका छन्।

यस प्रविधिको प्रयोग विशेषगरी तब गरिन्छ जब दम्पतीले दीर्घकालीन प्रयासपछि पनि सन्तान प्राप्त गर्न सकिरहेका हुँदैनन्। महिलाको Fallopian tube बन्द भएको, वीर्यमा गम्भीर समस्या रहेको, Endometriosis जस्ता रोगहरू भएको वा अघिल्ला गर्भधारणहरू बारम्बार असफल भएका अवस्थाहरूमा IVF उपयुक्त मानिन्छ।

उपचारको क्रममा सुरुमा महिलालाई अण्डा उत्पादन बढाउने विशेष हर्मोन औषधि दिइन्छ। त्यसपछि Ultrasound को सहायताले अण्डाशयबाट अण्डा निकालिन्छ। अर्कोतर्फ, पुरुषबाट वीर्य सङ्कलन गरिन्छ र स्वस्थ शुक्राणुहरू छुट्याइन्छन्। यी अण्डा र शुक्राणुलाई प्रयोगशालामा निषेचित गरी भ्रूण विकास गराइन्छ। विकसित भ्रूणलाई केही दिन शरीरबाहिर राखेर मूल्याङ्कन गरिन्छ, र सबैभन्दा स्वस्थ भ्रूण महिलाको गर्भाशयमा स्थानान्तरण गरिन्छ। यसरी सफल भएमा गर्भ रहन्छ।

काठमाडौंस्थित Healthline Fertility Center, Nepal Fertility Centre, Vatsalya IVF, Norvic IVF लगायतका क्लिनिकहरूले पछिल्लो समय उल्लेखनीय सफलता हासिल गरिरहेका छन्। क्लिनिकहरूमा दैनिक १० देखि १५ जना निःसन्तान दम्पती परामर्शका लागि आउने गरेका छन्। एक प्रजनन विशेषज्ञका अनुसार, “पछिल्लो पाँच वर्षमा IVF उपचारको माग दोब्बर भएको छ। यस उपचारका निम्ति पहिले विदेश जानुपर्ने अवस्था थियो, तर हाल  नेपालकै विभिन्न शहरहरुमा  यो सेवा सहज रूपमा उपलब्ध छन्।”

नेपालमा सन्तान नहुने समस्याको समाधानका रूपमा IVF (In Vitro Fertilization) प्रविधिको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। राजधानी काठमाडौंदेखि विराटनगरसम्म फैलिएका प्रजनन उपचार केन्द्रहरूमा दैनिक सयौँ दम्पती IVF को परामर्शमा पुगिरहेका छन्। तर, यो प्रविधिको बढ्दो निर्भरता के दीर्घकालीन समाधान हो, वा नयाँ समस्या निम्त्याउने खतरा पनि बोकेको छ?

विशेषज्ञहरू भन्छन्, पछिल्लो समय बढ्दो तनाव, दम्पतीको ढिलो विवाह, प्रदूषण, जीवनशैलीका कारण निःसन्तानता वृद्धि भएको छ। यसैकारण IVF प्रविधिमा आकर्षण बढेको हो। तर, उपचारको लागत महँगो हुनु, प्रक्रिया तनावपूर्ण र कहिलेकाहीँ पुनः प्रयास गर्नुपर्ने अवस्था आउनुले यसमा निर्भरता बढ्नु स्वयंमा चिन्ताको विषय बन्न थालेको छ।

केही दम्पतीहरू बारम्बार IVF प्रयास गर्दा पनि सफल नहुने र मानसिक तथा आर्थिक दुवै दृष्टिले थकित हुने गरेका छन्। अर्कोतर्फ, कतिपय निजी केन्द्रहरूले अत्यधिक प्रचार गरेर मानिसहरूलाई उपचारका लागि आकर्षित गरिरहेको आरोप पनि लाग्न थालेको छ। नियमनको स्पष्ट मापदण्ड नहुँदा उपचारको गुणस्तर, पारदर्शिता र शुल्क निर्धारणमा समेत प्रश्न उठ्न थालेका छन्।

नेपालमा हालसम्म IVF प्रविधिलाई नियमित गर्ने कुनै स्पष्ट कानुनी ढाँचा छैन। यसले गर्दा भविष्यमा यो क्षेत्रमा नैतिक र कानुनी विवाद बढ्ने सम्भावना पनि विशेषज्ञहरूले औंल्याएका छन्।

यसबीचमा चिकित्सा वैज्ञानिकहरूले IVF लाई समाधानको रूपमा लिनुपर्ने भए पनि यसको प्रयोग सतर्क ढंगले र आवश्यक परामर्शपछि मात्र गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्। नत्र यसप्रति बढ्दो निर्भरता समाजमा नयाँ समस्याहरू उत्पन्न गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

बिज्ञापन-YM-AD